نمونه برداری و تومور فک و صورت در کودکان
فهرست مطالب
شنیدن کلمه تومور برای هر پدر و مادری ترسناک است، باید به شما بگوییم که در جراحی فک و صورت کودکان واژه تومور لزوما به معنای سرطان یا یک بیماری خطرناک نیست. بسیاری از تودههایی که در فک کودکان دیده میشود ضایعاتی خوش خیم هستند که با یک جراحی دقیق کاملا درمان میشوند.
نمونه برداری تومور کودکان یا بیوپسی همه چیز را شفاف میکند و تنها راه قطعی است که به ما میگوید دقیقا چه نوع بافتی در فک کودک رشد کرده و بهترین راه درمان آن چیست.
تشخیص دقیق با نمونه برداری تومور کودکان
چرا دکتر فقط با دیدن عکس رادیوگرافی عمل جراحی را شروع نمیکند؟
چون تصاویر رادیوگرافی مثل سایه هستند، سایه به ما اندازه و محل ضایعه را نشان میدهد اما نمیگوید که جنس آن چیست. در بسیاری از بیماران ظاهر عکس رادیوگرافی دو ضایعه کاملا متفاوت بسیار شبیه به هم بوده است اما روش درمان آنها زمین تا آسمان با هم فرق دارد.
نمونه برداری به ما اجازه میدهد تا بافت را زیر میکروسکوپ بررسی کنیم، متخصص پاتولوژی سلولها را میبیند و نام دقیق ضایعه را به ما میگوید.
تجربه ثابت کرده است که تشخیص درست در همان قدم اول جلوی جراحیهای وسیع و غیرضروری بعدی را میگیرد و سلامت کودک را تضمین میکند.
روش انجام بیوپسی در کودکان
وابسته به سن کودک و همکاری او و همچنین محل توده ما از روشهای متفاوتی استفاده میکنیم. برای کودکان خردسال یا کودکانی که اضطراب زیادی دارند معمولا از آرام بخشی عمیق یا بیهوشی سبک استفاده میکنیم.
در این حالت کودک به خوابی عمیق میرود و هیچ چیزی از مراحل جراحی را حس نمیکند. برای نوجوانان یا کودکانی که همکاری بالایی دارند ممکن است با بی حسی موضعی قوی کار را انجام دهیم. در این روش تنها قسمت کوچکی از بافت برداشته میشود یا اگر ضایعه کوچک باشد کل آن در همان مرحله اول خارج میگردد.
تفاوت تومورهای خوش خیم و بدخیم فک در کودکان
بیشتر تودههایی که در فک کودکان دیده میشود خوش خیم هستند، تومور خوش خیم یعنی تودهای که رشد میکند اما به بافتهای دوردست بدن حمله نمیکند و وارد جریان خون نمیشود. این تومورها معمولا رشد آهستهای دارند و مرز مشخصی با استخوان سالم اطراف خود دارند، درمان این نوع ضایعات معمولا شامل برداشتن توده و پاکسازی ناحیه است و خطر عود در آنها کم است.
در مقابل تومورهای بدخیم رفتار تهاجمتری دارند، آنها ممکن است سریع رشد کنند و به بافتهای اطراف آسیب بزنند. البته شیوع این نوع تومورها در فک کودکان بسیار کمتر از نوع خوش خیم است.
نکته مهم این است که حتی در موارد بدخیم هم تشخیص زودهنگام درمان را تا حدود بسیار زیاد ممکن میکند. ما در کلینیک دکتر عزیزی بیماران زیادی داشتهایم که به دلیل مراجعه سریع و نمونه برداری به موقع حتی با وجود تومورهای پیچیده درمان موفقیت آمیزی داشتند و اکنون زندگی عادی دارند.
تومورها در کودکان چگونه هستند؟
در جدول زیر ویژگیهای کلی که ممکن است در معاینه یا عکس رادیوگرافی ببینیم را برای شما مقایسه کردهام تا درک بهتری از تفاوت این ضایعات داشته باشید.
| ویژگی | ضایعات خوش خیم | ضایعات بدخیم یا تهاجمی |
| سرعت رشد | معمولا آهسته و تدریجی | رشد سریع و ناگهانی |
| حاشیه و مرز | مرز مشخص و واضح با استخوان سالم | مرز نامشخص و درهمآمیخته |
| درد | اغلب بدون درد است مگر عفونی شود | ممکن است با درد یا بی حسی لب همراه باشد |
| جابجایی دندان | دندانها را جابجا میکند | ریشه دندانها را تحلیل میبرد یا لق میکند |
| تاثیر بر پوست | معمولا پوست روی فک سالم است | ممکن است باعث زخم یا تغییر رنگ پوست شود |
نشانه هشدار جدی تومور فک در بچهها
خیلی از زمانها مادر یا پدر متوجه تغییری در صورت کودک میشوند که حتی پزشک عمومی هم ممکن است آن را نادیده بگیرد. فراموش نکنید دقت به جزئیات صورت و دهان کودک میتواند جان او را نجات دهد.
یکی از شایعترین علائم تورم بدون درد در ناحیه فک یا صورت است، اگر میبینید یک طرف صورت فرزندتان برجستهتر و یا باد کرده است نباید آن را به حساب ضربه خوردن یا دندان درد ساده بگذارید.
لق شدن دندانها در زمانی که سن افتادن دندان نیست علامت مهم دیگری است، اگر دندانی بدون هیچ ضربهای لق شده است باید حتما بررسی شود. بی حس شدن لب پایین یا چانه نیز نشانه مهمی است که نباید از آن غافل شد.
آمادگی قبل از جراحی نمونه برداری
برای اینکه روز نمونه برداری در کودکان با آرامش سپری شود نیاز است نکاتی را رعایت کنید، اگر قرار است کودک تحت بیهوشی یا آرام بخشی قرار گیرد حتما باید ناشتا باشد. معمولا توصیه میکنیم کودک ۸ ساعت قبل از عمل چیزی نخورد. معده خالی خطر تهوع و استفراغ حین و بعد از بیهوشی را به صفر میرساند.
حتما تمام داروهایی که کودکتان مصرف میکند را به پزشک اطلاع دهید مثلا اگر کودک سرماخورده است یا تب دارد حتما قبل از روز جراحی با ما تماس بگیرید زیرا ممکن است لازم باشد جراحی را چند روز به تعویق بیندازیم.
سعی کنید با زبانی ساده و کودکانه برای فرزندتان توضیح دهید که قرار است دکتر دهانش را معاینه کند و دندانش را درست کند تا ترس او بریزد. انتقال آرامش از سمت شما به کودک تاثیر مستقیمی بر همکاری او دارد.
مراقبت بعد از نمونه برداری در نوجوانان
بعد از انجام بیوپسی مراقبت در منزل شروع میشود، محل نمونه برداری در دهان مثل هر زخم دیگری نیاز به زمان دارد تا ترمیم شود. در ساعتهای اول بعد از جراحی ممکن است بزاق کودک کمی خونی باشد که کاملا طبیعی است.
بهتر است کودک گاز استریل را تا حدود یک ساعت با فشار ملایم دندانها روی محل نگه دارد تا خونریزی بند بیاید. موارد زیر را برای مراقبت وسواسانه در نظر بگیرید:
- تغذیه کودک باید در روز اول کاملا سرد و نرم باشد مثل بستنی یا سوپ سرد.
- از نی برای نوشیدن مایعات استفاده نکنید چون مکش باعث خونریزی مجدد میشود.
- داروهای آنتی بیوتیک و مسکن تجویز شده را دقیقا طبق ساعت مصرف کنید.
- از دهانشویه تجویز شده یا آب نمک رقیق از روز بعد از جراحی استفاده کنید.
- کودک نباید محل بخیهها را با زبان یا انگشت دستکاری کند.
روشهای مدرن در جراحی فک کودکان توسط دکتر عزیزی
با پیشرفت روشهای درمانی، جراحی بسیار دقیقتر و کمعارضهتر شدهاند، ما در جراحی تومور فک کودکان از ابزارهایی مثل پیزوسرجری استفاده میکنیم. این دستگاه با استفاده از امواج اولتراسونیک استخوان را برش میدهد بدون اینکه به بافتهای نرم مثل عصب و رگ آسیب بزند. این یعنی خونریزی کمتر و ترمیم سریعتر برای کودک شما.
همچنین استفاده از بازسازیهای سه بعدی و پرینترهای سه بعدی به ما کمک میکند تا قبل از جراحی مدل دقیق فک کودک را داشته باشیم و جراحی را روی مدل شبیهسازی کنیم.
اهمیت پیگیری در درمان تومور کودکان
درمان تومور فک کودکان با جراحی تمام نمیشود، یکی از مهمترین قسمتهای درمان پیگیریهای منظم بعد از عمل است، چون استخوان فک کودکان در حال رشد است ما باید مطمئن شویم که جراحی تاثیری روی رشد صورت و جوانه دندانهای دائمی نگذاشته است.
معمولا برنامهای تحت عنوان طرح درمان دقیق برای چکاپهای دورهای تنظیم میکنیم. در سال اول ممکن است هر سه ماه یکبار نیاز به معاینه و عکس رادیوگرافی باشد.
این فواصل به تدریج بیشتر میشود. من همیشه به والدین تاکید میکنم که جلسات معاینه را جدی بگیرند حتی اگر کودک هیچ مشکلی ندارد، تشخیص عود در مراحل اولیه درمان را بسیار سادهتر میکند. این پیگیریها تضمین کننده سلامت آینده فرزند شماست.