چرا از پلاک در جراحی فک استفاده می کنند؟
فهرست مطالب
در جراحیهای اصلاحی یا همان ارتوگناتیک فک و صورت پلاکهای فلزی بخشی جداییناپذیر از فرآیند هستند. این قطعات کوچک به عنوان ابزار ثابت کننده عمل میکنند تا استخوانها در موقعیت تازهشان باقی بمانند و بدن فرصت ترمیم طبیعی را پیدا کند.
بر اساس اصول ارتوسرجری، این ابزارها نه تنها ثبات را تضمین میکنند بلکه خطر جابجایی را در برابر نیروهای عضلانی صورت کاهش میدهند. با تکیه بر تجربیات بالینی و دادههای پزشکی، به جنبههای مختلف این موضوع میپردازیم تا بیماران بتوانند با آگاهی بیشتری تصمیم بگیرند.
پلاکها چگونه استخوان را در جراحی فک ثابت میکنند؟
در جراحی فک استخوانها برش داده میشوند تا به جایگاه مناسب منتقل شوند، فرآیندی مثل درمان شکستگیها که در آن از گچ برای تثبیت استفاده میشود. با این تفاوت که در ناحیه صورت، گچگیری عملی نیست، بیمار باید بتواند حرف بزند، غذا بخورد و زندگی روزمره را ادامه دهد.
در این روند با پیچهای دقیق و کوچک، قطعات استخوانی را محکم به هم متصل میکنند و هرگونه حرکت حتی جزئی را جلوگیری مینمایند. بدون این تثبیت، عضلات جونده ممکن است باعث اختلال در نتیجه شوند.
مطالعات نشان میدهد که استفاده از پلاکهای مینی میتواند نرخ جوشخوردگی استخوان را تا بیش از 95 درصد افزایش دهد و دوره نقاهت را با کاهش درد ناشی از بیثباتی، کوتاه کند.
پلاکها در جراحی فک کجا قرار میگیرند؟
بیماران معمولا میخواهند بدانند که این پلاکها دقیقا کجا نصب میشوند، پاسخ بستگی به نوع ناهنجاری و محل برش استخوان دارد.
برای فک بالا پلاکها بیشتر در نواحی اطراف بینی و بالای ریشه دندانهای کانین و پرمولار قرار میگیرند، جایی که استخوان ضخیمتر است و میتواند فشارهای مکانیکی را بهتر تحمل کند. در فک پایین، تمرکز روی زوایای مندیبل یا بخش قدامی چانه است، مثلا در چانه، یک پلاک کوچک در نوک آن تعبیه میشود.
همه این عناصر زیر لایههای بافت نرم، عضلات و مخاط قرار میگیرند، بنابراین از بیرون قابل دیدن نیستند. تنها در پوستهای بسیار نازک ممکن است با فشار انگشت، حس خفیفی از برجستگی ایجاد شود، اما این امر نادر است و تاثیری بر ظاهر ندارد.
جنس پلاکهای جراحی فک چیست و ویژگیهای آن کدامند؟
پلاکهای استاندارد از آلیاژ تیتانیوم ساخته میشوند، مادهای که با بدن انسان سازگاری بالایی دارد و واکنش ایمونولوژیک کمی ایجاد میکند.
علاوه بر تیتانیوم، پلاکهای قابل جذب (resorbable) از پلیمرهایی مانند پلیلاکتیک اسید نیز در برخی موارد استفاده میشوند که پس از 6 تا 18 ماه توسط بدن جذب میگردند و نیاز به جراحی دوم را حذف میکنند، هرچند برای موارد پیچیدهتر، تیتانیوم ترجیح داده میشود.
ویژگیهای کلیدی تیتانیوم عبارتند از:
- غیرمغناطیسی بودن، که آن را برای تصویربرداری MRI ایمن میسازد
- مقاومت در برابر خوردگی، اجازه میدهد سالها بدون تغییر بماند
- وزن کم، تا جایی که بیمار احساس اضافهباری نمیکند
- ادغام با استخوان در طول زمان، که ساختار فک را محکم میکند
ترسهای رایج بیماران از پلاک در فک چیست؟
فکر کردن به یک جسم خارجی در صورت، طبیعی است که نگرانی ایجاد کند، بیشتر این ترسها روانی هستند تا فیزیکی، مانند نگرانی از رد شدن توسط بدن یا درد دائمی.
یکی از شایعترینها، حساسیت به تغییرات دمایی است، بیماران تصور میکنند فلز باعث سرد شدن صورت در زمستان میشود، اما عمق قرارگیری پلاکها زیر پوست و عضله دمای آنها را با بدن همسان میکند. تنها در سرمای شدید ممکن است حس گزگز ملایمی رخ دهد، که معمولا گذرا و غیرآزاردهنده است.
عفونت هم نگرانی بزرگی است، اما با بستهبندی استریل پلاکها و رعایت پروتکلهای جراحی، کمتر از 2 درصد گزارش شده اگر بهداشت دهان رعایت شود، خطر به حداقل میرسد.
رد پلاک نادر است آلرژی به تیتانیوم در کمتر از 0.6 درصد موارد دیده میشود و سیستم ایمنی معمولا آن را به عنوان بخشی از بدن میپذیرد.
عوارض احتمالی پلاک در جراحی فک چیست؟
هرچند پلاکها ایمن هستند اما مثل هر جراحی، باید مراقب بود و عوارض احتمالی را شناخت، این آگاهی کمک میکند تا مشکلات زود تشخیص داده شوند.
بیرونزدگی پلاک از لثه شایعترین است که اگر ترمیم بافت ضعیف باشد رخ میدهد و میتواند به تجمع پلاک دندانی و عفونت موضعی منجر شود، درد ندارد، اما نیاز به مداخله دارد.
شل شدن پیچها هم گاهی دیده میشود، به ویژه در بیماران با استخوان کمکیفیت یا فشار زودرس، این مسئله با یک روند درمان سرپایی قابل حل است.
عفونتهای دیررس ماهها یا سالها بعد ممکن است به دلیل عفونتهای دندانی مجاور باشد، نه مستقیما پلاک، درمان با آنتیبیوتیکها در موارد مقاوم موثر است. آمارها نشان میدهد نرخ کلی عوارض نیازمند جراحی دوم، حدود 10 تا 15 درصد است.
آیا باید پلاکهای فک را خارج کرد؟
به طور کلی نه مگر اینکه عارضهای ایجاد کنند، اصل در جراحی فک این است که اگر پلاک مشکلی ندارد، آن را دست نزنید، خارج کردن نیاز به بیهوشی و ترومای جدید دارد.
دلایل احتمالی عبارتند از:
- عفونت مقاوم
- تحریک بافتهای نرم
- عدم تحمل روانشناختی بیمار
- تداخل با درمانهای دیگر، مانند ایمپلنت دندان
در غیر این صورت پلاکها میتوانند سالها بدون مشکل باقی بمانند، این را تجربه دکترشهاب الدین عزیزی در طی این سالیان گزارش نشان میدهد.
آیا وجود پلاک در فک شرایط را سخت میکند؟
بعد 4 ماه از عمل فک بیشتر بیماران وجود پلاک در ناحیه صورت خود را فراموش میکنند، جوشخوردگی کامل رخ میدهد و پلاکها در بافت استخوانی دفن میشود. زندگی عادی ورزش و حتی ضربههای ملایم مشکلی ایجاد نمیکند البته مراقبت از ضربههای شدید ضروری است.
این عنصرها تاثیری بر درمانهای زیبایی مانند لیزر، فیلر یا بوتاکس ندارند، زیرا در لایههای عمقی هستند. تجربیات بالینی هزاران بیمار نشان میدهد که پلاکها نقش حمایتیشان را ایفا کرده و سپس به عنوان بخشی نامرئی از فک، بدون مزاحمت باقی میمانند، پذیرش این واقعیت میتواند فرآیند بهبودی را آسانتر سازد.